In de vorige post stelden we het scherp: datamanagement is geen doel op zich, maar een middel om je doelen te bereiken. Het krijgt pas betekenis als gedrag verandert—rollen, verantwoordelijkheden, afspraken. Vandaag gaan we één niveau hogerop: de bestuurstafel. Dáár moet je laten zien wat data waard is. En ja, dat impliceert dat het huis op orde is (rollen, kwaliteit, één waarheid). Is dat niet zo, dan is dát óók een bestuurlijke boodschap: de huidige staat van de gegevens begrenst de sturingspositie van het bestuur en vergroot de noodzaak om zaken te regelen. Transparant zijn over tekortkomingen is niet zwak; het is professioneel.

Na het lezen van deze blog willen wij dat je als bestuurslid, CDO of CIO standaard eist dat elke bestuurlijke notitie drie dingen helder maakt: welk doel ermee gediend is, welke inzichten en impact daaruit volgen (met een korte toelichting op de betrouwbaarheid), en welke opties er voor besluitvorming op tafel liggen. Niet meer, niet minder. Eén tot maximaal twee A4.

Waar het nu wringt

Je herkent de patronen. Een overload aan informatie zonder relatie met de bestuursagenda van vandaag. Afdelingen met elk een eigen versie van de waarheid, zonder toelichting over de kwaliteit van bronnen of berekeningen. En dan de grootste gemiste kans: geen heldere besluitvraag. Het gevolg is voorspelbaar: het bestuur ziet door de bomen het bos niet meer, een analist krijgt een vage vervolgopdracht mee, iedereen loopt ontevreden weg en het echte vraagstuk blijft liggen.

Een goede notitie voor het bestuur is kort, concreet en besluitrijp. Vijf bouwstenen volstaan:

1. Bestuurlijke relevantie – waarom staat dit punt nu op de agenda? Koppel aan strategie, risico of wettelijke taak.
2. Inzicht uit data, niet de data zelf – wat blijkt er nú echt? Geen tabellenparade; één grafiek of zin is vaak genoeg.
3. Zekerheid benoemen – hoe actueel, betrouwbaar en compleet zijn de gegevens en de analyse? Indien niet voldoende voor besluitvorming: wat is nodig om dit op te lossen?
4. Impact – wat betekent het voor dienstverlening, kosten, capaciteit of prestaties van jouw organisatie?
5. Besluitvraag/advies – waarover wil je een keuze, welke varianten zijn er, en wat is het voorstel (incl. randvoorwaarden en tempo)?

Als bestuur kun je met deze opzet een voorbeeld geven hoe data-gedreven besluitvorming er in de praktijk uit moet zien: een 1 of 2‑pager met eventueel bijlagen (voor detailberekening) als er een data-enthousiaste bestuurder zit. Meer is zelden beter.

Zekerheid expliciet maken

We moeten af van het impliciete “zal wel kloppen”. Zorg dat elke 1‑pager een mini‑kwaliteitskader bevat: actueel (tot en met welke datum), betrouwbaar (hoe is de kwaliteit vastgesteld), compleet (welke data wel/niet, wat ontbreekt). En wees eerlijk: als de betrouwbaarheid onvoldoende is, hoort daar een bestuurlijke actie bij (“besluit om data X binnen 60 dagen op orde te brengen via actie Y”).

Datamanagement: een samenhangende set van spelregels

Datamanagement moet organisaties helpen om structuur aan te brengen, zodat zij met een duurzame datacultuur bestuurlijke slagkracht kunnen realiseren. Het is een samenhangende set van spelregels, maar het doel zijn niet de regels maar het spel. Dat lijken de gecertificeerde data-theoretici vandaag de dag vaak te vergeten.

De kracht van datamanagement ligt namelijk in de pragmatische balans tussen helderheid (wat moeten we doen?) en effectiviteit (om er wat mee te kunnen): rollen worden expliciet belegd, processen meetbaar ingericht, én besluitvorming wordt data-gedreven. Waar data vroeger vooral bleef hangen bij wat nieuwe inzichten, moet het nu de brug slaan tussen bestuurlijke doelen en operationele processen.

De bestuursnotitie is daar een goed voorbeeld van. In dit traject werken de probleemeigenaar en de data‑eigenaar zij aan zij: de eerste brengt bestuurlijke context en keuzes in kaart, de tweede borgt de kwaliteit en herleidbaarheid van data. Zo ontstaat een concrete wisselwerking tussen dat wat goed datamanagement voorschrijft om te doen, en waarvoor we dat willen doen. Het doel is nooit om datamanagement als technisch systeem te perfectioneren, maar om besluitvorming consistenter en beter onderbouwd te maken.

Wat het oplevert: een korte casus uit de praktijk

Wat werkte: bij een klant die MT‑breed wilde sturen op KPI’s, hebben we eerst de vraag scherp gezet: waar sturen we op en waarom nu? Daarna pas de benodigde gegevens, definities en leverfrequentie vastgelegd. De 1‑pager met relevantie‑inzicht‑zekerheid‑impact‑besluitvraag maakte dat het MT in enkele sessies knopen heeft kunnen doorhakken. Resultaat: minder herstelwerk achteraf, kortere doorlooptijden voor een bestuurlijk dashboard, meer eigenaarschap vanuit het MT.

Wat er eerder misging: in eerdere situaties werd het MT overspoeld met dashboards. Geen eenduidige waarheid, geen kwaliteitslabel, geen concrete vraag. Makers raakten gefrustreerd, afdelingshoofden kwamen met hun eigen waarheid, bestuurders haakten af. Les: zonder helderheid géén besluit.

Veelgehoorde bezwaren – die de noodzaak van data-gedreven besluitvorming benadrukken

“We hebben al genoeg dashboards.”
Precies, daarom filter je: alleen analyses die een strategisch doel dienen horen op de bestuurstafel. De rest blijft op tactisch en operationeel niveau.

“Ik vertrouw die cijfers niet.”
Zeker niet doen zonder onderbouwing. Dan eisen we in elke notitie een alinea over actueel, betrouwbaar, compleet. Is de zekerheid onvoldoende, dan volgt een besluit hoe we dat oplossen. Het normenkader helpt daarbij door te zorgen voor één waarheid (Single-Point-of-Truth) en duidelijke rollen.

De rode draad: staar je niet blind op het implementeren van “datamanagement” als einddoel. Kijk naar het resultaat dat je wil bereiken en gebruik het normenkader als hulpmiddel om daar stapsgewijs te komen.

Koppeling met het normenkader

Deze blog is gericht op de maximale waarde uit data te halen. En dit is exact hoe ons Normenkader Datamanagement naar datamanagement kijkt: is er één waarheid, zijn data‑eigenaren en stewards benoemd, wordt kwaliteit gemeten en gerapporteerd, bestaat er een PDCA‑cyclus? Door heldere normen te formuleren — bijvoorbeeld rond datakwaliteit, verantwoordelijkheden en toetsbare analyses — groeit de organisatie van losse projecten naar een voorspelbare leerstructuur.

Anders gezegd: het normenkader maakt zichtbaar hoe data bijdraagt aan bestuurlijke zekerheid en verbeterkracht. Wanneer datakwaliteit tekortschiet, wordt dat geen fout maar een signaal om te leren; een natuurlijk moment in de PDCA‑cyclus waarbinnen besturen, leren en verbeteren één continu proces vormen. De 1‑pager is in feite de bestuurlijke doorkijk naar het datafundament van de organisatie. Waar het fundament rammelt, wordt dat bestuurlijk direct zichtbaar en kan daarop worden geacteerd. Zo koppel je operationele discipline aan bestuurlijke besluitvaardigheid.

Direct aan de slag: GPT Pitch Assistant

Wil je morgen al verschil maken? Vraag als bestuurder, CDO of CIO aan je medewerkers om de GPT Pitch Assistant te gebruiken bij de volgende analyse die op de bestuurstafel komt. Krijg een 1 of 2‑pager met een heldere opbouw, een kernboodschap en duidelijke besluitpunten. Maximaliseer de waarde van de data-analyses door de bestuurlijke context te verhelderen en kerninzichten te koppelen aan een concreet besluit voor het bestuur.

Stuur een e-mail naar advies@datavolwassenheid.nl en ontvang de link naar de GPT Pitch Assistant.

En daarna: plan een 1‑op‑1 gesprek met ons, of meld je aan voor de DSMS‑demo. Na aanmelding volgt een korte e‑mailserie met verdieping en andere sneakpeaks.

Een aantal weken terug vertelden we over de noodzaak van een samenhangend normenkader op het gebied van Datavolwassenheid. Wil je in 5 minuten weten wat het Datavolwassenheid-niveau van jouw organisatie is? Vul dan de Datavolwassenheid-zelfscan in. Je krijgt een beknopt, toetsbaar overzicht van de kernonderwerpen en ziet direct welke gesprekken en beslissingen prioriteit hebben.

Vooruitblik

In de volgende (en laatste) blog laten we het geheel samenkomen in de praktijk: het Normenkader Datamanagement uit het Datastrategie-managementsysteem (DSMS), met een ingebouwde PDCA-cyclus in de tooling van Key2Control. Een tool die vele gemeenten al heeft geholpen om nieuwe werkwijzen structureel te borgen in de organisatie. We laten live zien hoe je audits, verbeteracties en rapportages bij elkaar brengt—en natuurlijk hoe je daarmee sneller tot besluiten komt.